Bệnh suy dinh dưỡng có quan hệ gì với bệnh tiêu chẩy ở trẻ?

Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới, thì được coi là bị bệnh tiêu chẩy, khi trẻ đi tiêu ra nước trên 3 lần trong 24 giờ. Tuy nhiên định nghĩa trên thường không cần thiết đối với các bà mẹ : các bà mẹ thường biết ngay khi nào con mình tiêu chẩy, qua thực tế theo dõi sức khỏe trẻ hàng ngày.

Bệnh tiêu chẩy có quan hệ chặt chẽ với bệnh suy dinh dưỡng : khi trẻ đã bị tiêu chẩy, thì sẽ mất đi một số nước, kèm theo 1 số chất được gọi là các chất điện giải, rất cần thiết cho cơ thể. Sự mất nước và mất các chất trên sẽ làm cho cơ thể nhanh chóng bị suy yếu, trong khi bị tiêu chẩy, trẻ thường không ăn được; thêm đó, một số không ít bà mẹ lại có một tập quán không tốt, là bắt trẻ kiêng cữ ăn, kiêng cữ các chất bổ dưỡng : điều đó đều dẫn tới một hậu quả tai hại, là làm cho trẻ bị suy dinh dưỡng.

Do đó, tiêu chẩy thường luôn dẫn tới suy dinh dưỡng.

Một khi trẻ đã bị suy dinh dưỡng, thì đương nhiên sức đề kháng của cơ thể chống lại với bệnh tật sẽ bị giảm sút. Trẻ sẽ dễ dàng bị mắc bệnh, nhất là các bệnh do nhiễm trùng gây nên. Trong các bệnh đó, tiêu chẩy là một bệnh đứng hàng đầu : miệng là cửa ngõ để vi trùng theo thức ăn, theo nước uống vào bộ máy tiêu hóa, gây ra tiêu chẩy. Và con người thì ngày nào cũng phải ăn, cũng phải uống, nghĩa là ngày nào cũng có nguy cơ bị vi trùng xâm nhập vào ruột. Trong lúc đó, sức đề kháng của cơ thể chống lại với nhiễm trùng lại bị giảm sút, thì đương nhiên bệnh tiêu chẩy, do nhiễm trùng đường tiêu hóa, sẽ phát ra dễ dàng.

Bệnh suy dinh dưỡng có quan hệ gì với bệnh tiêu chẩy ở trẻ? - Ảnh 1

Vì vậy, suy dinh dưỡng thường luôn luôn làm cho trẻ mắc thêm tiêu chẩy. Và hai chứng bệnh đó – tiêu chẩy và suy dinh dưỡng – cứ thế theo nhau, trở thành một cái vòng luẩn quẩn, gây tác hại dần dần nhưng nặng nề cho sức khỏe trẻ.

Bệnh tiêu chẩy có nguy hiểm không?

Đối với người lớn, căn bệnh này ít khi gây tai họa. Chắc các bạn đôi khi có bị tiêu chẩy : thông thường, chỉ một vài ngày là khỏi, nhiều khi chẳng cần thuốc men gì. Nhưng đối với trẻ em thì tiêu chẩy là một căn bệnh vô cùng nguy hiểm : theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới,cứ mỗi năm, tại các nước đang phát triển – trong đó có Việt Nam – có gần 1 tỷ trẻ em dưới 5 tuổi bị tiêu chẩy, trong đó số chết là gần 5 triệu. Như vậy, cứ mỗi phút qua đi, lại có 2.000 trẻ mắc tiêu chẩy, và 10 trẻ chết vì bệnh này.

Riêng tại nước ta, các thống kê đã cho thấy : bệnh tiêu chẩy là một trong những bệnh có nhiều nhất ở trẻ em, và làm chết trẻ nhiều nhất, (cùng với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp : viêm phổi, viêm phế quản. Ngoài nguy cơ làm chết trẻ, tiêu chẩy có thể làm cho trẻ bị suy dinh dưỡng. Do những tai hại đó, nên việc phòng chống bệnh tiêu chẩy ở trẻ em – từ hơn 10 năm nay – đã được coi là một công tác trọng điểm của ngành y tế thế giới và ngành y tế nước ta.

Do đâu mà sinh ra tiêu chẩy?

Nguyên nhân chủ yếu là do ăn uống thiếu vệ sinh. Trong các thức ăn dơ bẩn, ôi thiu, không được nấu chín kỹ, hoặc đã để ruồi nhặng đậu vào, đều có vi trùng. Trong các loại nước uống chưa đun chín, các nước giải khát – như nước cam vắt, nước chanh vắt… nếu pha chế không hợp vệ sinh, cũng có nhiều vi trùng. Nước đá, nếu sản xuất từ một loại nước thiếu vệ sinh, chưa đun chín trước khi đưa vào tủ lạnh, cũng có vi trùng.

Bàn tay, ngón tay chúng ta, nếu không được rửa sạch, cũng mang theo vi trùng, vv… Các vi trùng đó sẽ theo các thức ăn, nước uống nói trên, tới ruột con người. Ở đó, chúng sẽ sinh sôi nảy nở rất nhanh, và bài tiết ra các chất độc. Lúc này, cơ thể sẽ phản ứng lại ngay với hai động tác : một, cơ thể sẽ huy động nhiều nước vào ruột, để hòa tan các vi trùng và các chất độc nói trên ; hai, ruột sẽ co bóp mạnh để thải ra nước – mang theo vi trùng và chất độc – ra khỏi cơ thể, và sinh ra tiêu chẩy. Như vậy, tiêu chẩy chính là một phản ứng tự vệ của cơ thể, để thải vi trùng và chất độc ra ngoài.

Tuy nhiên, phản ứng đó nhiều khi gây tác hại lớn ở trẻ em : đó là khi lượng nước bị thải ra khỏi cơ thể quá nhiều, mà không được bù vào. Lúc đó, cơ thể sẽ lâm vào một tình trạng gọi là tình trạng “mất nước” : cơ thể không còn đủ nước để duy trì sự sống, sẽ “khô héo”, sẽ suy kiệt, và có thể nhanh chóng dẫn tới cái chết. Các nghiên cứu về bệnh tiêu chẩy đã cho thấy : cứ trong 100 trẻ chết vì tiêu chẩy, thì trên 70 trẻ là chết do “mất nước” ; số ít còn lại chết do các nguyên nhân khác, như do nhiễm độc – các chất độc do vi trùng bài tiết ra – hoặc do một bệnh khác – như bệnh sưng phổi – đi kèm theo bệnh tiêu chẩy.

Bệnh suy dinh dưỡng có quan hệ gì với bệnh tiêu chẩy ở trẻ? - Ảnh 2

Có thể làm gì để phòng ngừa căn bệnh tác hại này?

Các biện pháp phòng bệnh tiêu chẩy đã được sách vở liệt kê rất nhiều. Tuy nhiên, trên thực tế, các biện pháp sau đây có thể áp dụng được ở nước ta, và có đem lại hiệu quả tốt:

Cho trẻ bú mẹ

Sữa mẹ đầy đủ chất dinh dưỡng, làm cơ thể trẻ phát triển tốt; sữa mẹ lại đưa được các “khảng thể” của mẹ vào cho trẻ, để có sức đề kháng chống lại bệnh tiêu chẩy và các bệnh nhiễm trùng khác. Do đó, những trẻ được bú mẹ đầy đủ thường rất ít khi bị tiêuchẩy, nhất là những trẻ được bú mẹ từ 1 năm trở lên. Vì vậy, để phòng ngừa bệnh tiêu chẩy, đầu tiên nên thực hiện, là cố gắng nuôi trẻ bằng sữa mẹ.

Cho trẻ ăn dặm tốt

Khi trẻ đã được 4 tháng tuổi, thì sữa mẹ – mặc dù vẫn tốt đối với trẻ – không còn đáp ứng đủ nhu cầu phát triển của trẻ nữa. Do đó, phải cho trẻ ăn dặm (ăn sam) thêm. Như vậy, việc cho trẻ ăn dặm phải được thực hiện đúng thời gian. Chất lượng của mỗi bữa ăn dặm cần đầy đủ và chế biến hợp vệ sinh. Như vậy, trẻ sẽ có đủ sức khỏe, đủ sức đề kháng để chống lại với bệnh tật.

 Sử dụng nước sạch và giữ vệ sinh bàn tay :

Vi trùng gây tiêu chẩy đột nhập vào người, không phải chỉ qua thức ăn, mà còn có thể qua nước uống, qua các bàn tay, ngón tay… đã bị ô nhiễm, không được rửa sạch trước bữa ăn. Do đó, chỉ cho trẻ uống các loại nước đã được đun sôi, hoặc khử trùng bằng các phương pháp khác, và giáo dục trẻ rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, cũng như sau khi đi tiêu.,Nên sử dụng xà phòng thường xuyên khi rửa tay cho trẻ.

Xử lý phân cho tốt:

Các vi trùng gây bệnh tiêu chẩy được bài tiết theo phân người bệnh ra ngoài. Do đó, việcxử lý phân là việc cực kỳ quan trọng để ngăn nguồn truyền bệnh. Do đó, mỗi gia đình cần có một hố xí (hoặc cầu tiêu) sạch sẽ. Ở nông thôn, cần làm các hố xí hợp vệ sinh, theo hướng dẫn của các trạm vệ sinh phòng dịch địa phương.

Chích ngừa bệnh sởi (ban đỏ):

Bệnh sởi – còn được gọi là ban đỏ – là một bệnh hay gây tiêu chẩy, do đó chích ngừa bệnh sởi cũng là một biện pháp tích cực để phòng ngừa tiêu chẩy. Hơn nữa, nếu trẻ không bị sởi, sẽ có điều kiện tốt để phát triển sức khỏe, tăng cường sức đề kháng. Cũng vì vậy, cần cho trẻ được chích ngừa cả các bệnh khác, như chương trình tiêm chủng đã đề ra (chích ngừa 6 bệnh).

Khi trong gia đình có trẻ nhỏ bị tiêu chẩy, cần xử lí như thế nào?

Phần lớn các trẻ tiêu chẩy -khoảng 90-95% – có thể chữa trị được tại gia đình. Trước hết, bạn cần biết rằng tiêu chẩy được chia ra làm 2 loại :

Bệnh suy dinh dưỡng có quan hệ gì với bệnh tiêu chẩy ở trẻ? - Ảnh 3

1.   Loại tiêu chẩy không “mất nước”. Trong đó các trẻ tuy có tiêu chẩy, nhưng vẫn khỏe mạnh, không có kèm theo một triệu chứng gì bất thường Đối với loại tiêu chẩy này, bạn không cần cho trẻ uống bất cứ một loại thuốc trị bệnh nào. Bạn chỉ cần nhớ cho trẻ uống đủ nước, không để trẻ khát, và cho trẻ ăn đủ. Dĩ nhiên, các nước uống, thức ăn phải hợp vệ sinh, sạch sẽ. Và cứ thế, tới khi bộ máy tiêu hóa đã thải ra hết các vi trùng cùng chất độc, thì tiêu chẩy tự khắc hết.

2.    Loại tiêu chẩy có “mất nước”, trong đó trẻ đã có một số triệu chứng bất thường, chứng tỏ cơ thể đã bị thiếu hụt nước. Loại tiêu chẩy có mất nước này có 3 mức độ.

–   Mất nước” nhẹ : trẻ vẫn còn khỏe mạnh, nhưng đã có một triệu chứng khát nước. Những trẻ đã nói được, thì kêu khát, đòi uống luôn miệng. Những trẻ nhỏ chưa nói được, thì quấy khóc luôn luôn, chỉ khi nào được bú hoặc uống nước mới chịu yên.

–   Mất nước” vừa : trẻ đã bắt đầu có những triệu chứng đáng quan tâm : mắt trẻ bắt đầu trũng xuống, môi, miệng đã hơi khô, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu. Quan sát kỹ sẽ thấy trẻ quấy khóc nhiều hơn, nhưng lại không có nước mắt. Ở trẻ nhỏ còn thóp, có thể thấy thóp hơi lõm xuống.

–   Mất nước” nặng : trẻ có những triệu chứng như “mất nước” vừa, nhưng nặng hơn. Đặc biệt, trong loại “mất nước” nặng, thì nổi bật là các dấu hiệu thần kinh: trẻ lờ đờ (đừ), hoặc nửa mê nửa tỉnh, hoặc mê hoàn toàn.

Bạn sẽ xử trí thế nào đây ?

Đối với loại “mất nước” nhẹ: bạn hoàn toàn có thể chữa trị trong gia đình. Việc đầu tiên cần làm, là bạn phải tiếp nước cho trẻ, ngành y tế gọi là “bù nước”. Loại nước tốt nhất là ORESOL (Các gói ORESOL hiện nay có tại nhiều hiệu thuốc và trạm y tế).  Bạn pha mỗi gói ORESOL vào đúng 1 lít nước chín đã để nguội, rồi cho trẻ uống, nhưng uống từ từ từng muỗng một, để tránh gây nên nôn ói. Không bao giờ hạn chế trẻ uống nước khi trẻ còn khát. Sau 24 giờ, nếu chai ORESOL đã pha không được uống hết, thì bạn đổ đi pha chai khác, vì khi gói bột ORESOL đã pha vào nước thì chỉ còn bảo quản được chất lượng trong 24 giờ. Bạn cũng có thể dùng viên HYDRITE để thay thế các gói ORESOL, cũng hiệu quả.

Việc thứ hai bạn cần làm, là phải tiếp tục cho trẻ ăn. Phải đả phá một tập quán cổ hủ, tai hại có từ trước đây, là bắt trẻ nhịn ăn trong khi tiêu chẩy. Ngày nay, khoa học đã chứng minh rằng, trong khi tiêu chẩy, ruột của trẻ vẫn hấp thụ được các chất dinh dưỡng tới 60% so với bình thường. Và các thống kê của ngành y đã phát hiện ra rằng : hầu hết các trẻ tiêu chẩy mà phải kiêng cữ ăn, hoặc ăn thiếu … thì sau khi khỏi tiêu chẩy lại bị suy dinh dưỡng ! Các công trình nghiên cứu về tiêu chẩy trên thế giới cũng đã xác nhận, rằng các trẻ tiêu chẩy có được ăn đủ, chóng khỏi hơn các trẻ tiêu chẩy kiêng cử ăn, hoặc ăn thiếu. Do đó, việc cho trẻ ăn là cần thiết, chỉ cần các thức ăn được chế biến cho sạch sẽ, hợp vệ sinh. Và nên cho trẻ ăn từng bữa nhỏ, nhưng nhiều bữa trong ngày, cho dễ tiêu.

Một điều bạn cần nhớ, là chớ tự ý cho trẻ dùng kháng sinh. Các loại kháng sinh đều vô ích trong bệnh tiêu chẩy, chỉ làm mệt trẻ thêm, chưa kể một số loại kháng sinh lại có thể làm tăng tiêu chẩy lên nữa:  

– Đối với loại “mất nước” vừa : bạn nên cho trẻ đi khám bệnh. Thầy thuốc sẽ khám bệnh và tùy theo tình hình của trẻ, có thể sẽ cho trẻ nhập viện, hoặc cho trẻ về nhà điều trị theo sự hướng dẫn của thầy thuốc. Việc điều trị tại nhà, nói chung, cũng sẽ gồm có bù nước và cho ăn : đó là hai việc chính yếu nhất.

–  Đối với loại “mất nước” nặng : bạn nhất thiết phải cho trẻ đi bệnh viện ngay. Thông thường, các trẻ này cần được truyền dịch (vô nước biển) và có thể có một số biện pháp điều trị phức tạp khác. Các biện pháp này chỉ có thể được thực hiện tốt trong bệnh viện, là nơi có phương tiện, máy móc phục vụ các trường hợp nặng.

Sự tiến triển của bệnh luôn luôn phụ thuộc vàọ việc xử trí của bạn : nếu bạn xử trí đúng phương pháp, chủ yếu là khi bé bị tiêu chẩy cho trẻ được bù nước kịp thời và đầy đủ, cho trẻ ăn tốt, thì thông thường, trẻ sẽ khỏi bệnh sớm ngay tại gia đình, mà không cần phải đi nằm viện. 

Nguồn tổng hợp

Create Account



Log In Your Account